Sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở, học sinh có thể vào thẳng trung cấp thay vì học tiếp lên lớp 10. Đây là một trong những ngã rẽ sớm nhất trong hệ thống giáo dục.
Hướng này gồm những gì
Học sinh học nghề ở trình độ trung cấp, và thường học kèm chương trình văn hoá phổ thông. Nghĩa là các em vừa được đào tạo nghề vừa tiếp tục học các môn văn hoá.
Cách tổ chức cụ thể khác nhau giữa các cơ sở đào tạo, nên đây là điều cần hỏi kỹ — có bài riêng về phần văn hoá trong mục kế tiếp.
Lợi thế thật
- Vào nghề sớm. Học sinh có nghề và có thể đi làm sớm hơn bạn cùng lứa vài năm.
- Học qua thực hành. Với những em học tốt hơn khi được làm bằng tay, đây là môi trường phù hợp hơn lớp học lý thuyết.
- Giảm gánh nặng cho gia đình. Thời gian học ngắn hơn và có thu nhập sớm hơn.
- Vẫn giữ được đường học lên. Hoàn thành chương trình văn hoá thì cửa lên cao đẳng, đại học vẫn mở.
Những gì cần cân nhắc kỹ
Tuổi mười lăm còn sớm để chọn nghề. Đây là điểm quan trọng nhất. Phần lớn học sinh ở tuổi này chưa biết mình muốn làm gì, và một nghề chọn vội có thể không hợp.
Cách giảm rủi ro: chọn nghề có nền rộng thay vì nghề rất hẹp, và tìm hiểu thật kỹ trước khi quyết.
Khối lượng học không nhẹ. Vừa học nghề vừa học văn hoá là lịch khá dày. Học sinh cần biết trước điều này.
Môi trường khác hẳn. Học sinh mười lăm tuổi vào môi trường có nhiều người lớn tuổi hơn. Điều này có mặt tốt là trưởng thành nhanh, nhưng cũng cần gia đình để ý.
Không phải mọi cơ sở đều tổ chức tốt phần văn hoá. Đây là chỗ chênh lệch lớn nhất giữa các nơi và cần kiểm kỹ.
Hợp với học sinh nào
- Em học tốt hơn qua thực hành hơn là qua sách vở.
- Em đã có hứng thú rõ với một nghề cụ thể.
- Em thấy chán nản với môi trường học phổ thông và có nguy cơ bỏ học.
- Gia đình cần con có thu nhập sớm.
Trường hợp thứ ba đáng chú ý: với một học sinh đang mất động lực ở trường phổ thông, chuyển sang môi trường học nghề đôi khi là cách giữ em ở lại hệ thống giáo dục thay vì bỏ hẳn.
Có thể chưa hợp với ai
- Em học tốt các môn văn hoá và có định hướng vào đại học.
- Em chưa có chút hình dung nào về nghề nghiệp.
- Em còn cần nhiều thời gian để trưởng thành trước khi vào môi trường gần với đi làm.
Việc nên làm trước khi quyết
- Hỏi con thật sự muốn gì — theo cách cho phép con nói không.
- Cho con đi xem cơ sở đào tạo, xem xưởng thực hành, xem lớp đang học.
- Nói chuyện với người đang làm nghề đó.
- Hỏi rõ về phần văn hoá — dạy thế nào, kết thúc con nhận được gì.
- Hỏi về đường học lên nếu sau này con muốn.
- Bàn phương án hai — nếu học một năm thấy không hợp thì làm gì.
Điểm cuối quan trọng và hay bị bỏ qua. Ở tuổi mười lăm, việc chọn sai là chuyện có thể xảy ra, và biết trước rằng vẫn có lối ra làm cả gia đình lẫn học sinh bớt căng thẳng.
Hỏi đáp nhanh
Tốt nghiệp lớp 9 có học trung cấp được không?
Được. Đây là một hướng đi chính thức sau trung học cơ sở, bên cạnh việc học tiếp trung học phổ thông.
Ưu điểm của hướng này là gì?
Có nghề sớm và đi làm sớm, chi phí thường thấp hơn, và học sinh không hợp với cách học nặng lý thuyết có thể phát huy tốt hơn ở môi trường thiên về thực hành.
Học trung cấp sau lớp 9 thì còn học tiếp lên được không?
Được, nếu học kèm chương trình văn hoá phổ thông theo quy định. Đây là điểm phải hỏi rõ ngay từ đầu vì nó quyết định các cửa mở ra về sau.
Gia đình nên cân nhắc gì?
Tuổi của con — 15 tuổi còn nhỏ để đi làm và để tự quản; nên chọn cơ sở có quản lý học sinh tốt. Và nên để con tham gia quyết định, vì đây là ngã rẽ ảnh hưởng dài.
